Bebeklerde beyin gelişimi

Günümüzde teknolojideki ilerleme ile birlikte insan beyni ile ilgili şaşırtıcı gerçekler ortaya çıkmaya başladı. PET scan (positron-emision tomografi) adlı teknoloji  bilim adamlarının beyinin faaliyetlerini görmeye ve ölçmeye başlamasını sağladı.

Eskiden beyin gelişiminin genetik faktörlere bağlı olduğu, dışarıdan yapılacak müdahalelerin beyin gelişiminde fazla rol oynayamayacağı düşünülürdü. Ancak son zamanlarda bilim adamları arasındaki yaygın kanıya göre çevre faktörü beyin gelişiminde olumlu veya olumsuz yönde çok önemli bir rol oynuyor.

5 aylık bir fetüs 5 duyunun 2si olan duyma ve dokunma özelliklerine sahip olmakta. Küçücük kafasında her dakika 50.000 yeni hücre oluşurken beyin öyle hızlı gelişmektedir ki 6. ayda hızla büyüyen beyin kabuğu kafatasına sığmak için kıvrımlar oluşturmaya başlar. 7. ayda fetus beyni tüm yaşamı boyunca sahip olacağı 100 milyar beyin hücresinin hemen tamamını oluşturmuştur.

Her bebek düşünme, görme, duygu gibi beyin fonksiyonlarından sorumlu yaklaşık 100 milyar sinir hücresi ile doğar. Hayatın ilerleyen dönemlerinde ise bu doğuştan gelen 100 milyar sinir hücresinin üzerine yenileri üretilir.

Bebeğin beyin gelişiminde çevre faktörleri önem kazanır

Sinir hücreleri sinaps adı verilen küçücük boşluklarla birbirlerine bağlanırlar ve beynin çeşitli fonksiyonlarını yerine getiren kümeler oluştururlar.Doğumdan sonraki ilk sekiz ay boyunca sinir hücreleri arasında bağ oluşumu şaşırtıcı derecede hızlıdır. Sekiz ayın sonunda yaklaşık 1000 tirilyon sinaps oluşmuştur. Bu sinapsların günlük yaşamdaki ihtiyaclara ve uyaranlara bağlı olarak bir kısmı korunur, kullanılmayanlar ise zamanla kaybolur ve çocuk 10 yaşlarına geldiğinde sinaps sayısı erişkinlerdeki seviyesine ( 500 tirilyon) iner.

Yaşamın ilk aylarında oluşan bu bağlantılar bebeğe dışarıdan gelen uyaranlarla güçlendirilmekte ve kalıcı hale getirilmektedir. Bu uyaranları verenler de çoğunlukla bebeğin anne baba ve yakın çevresi ile bakımında yardımcı olan kişilerdir.

Görme ve konuşma yeteneğini oluşturan beyin sistemleri çok erken dönemlerde şekillenmektedir.(ilk 8 ay) Araştırmalar bebeğin doğumundan hemen sonraki erken dönemlerden başlamak üzere gördüğü ve duyduğu tüm olayların ileriki donemlerde kendi görüş ve konuşma yetenekleri üzerinde derin bir etki bıraktığını ve şekillendirdiğini göstermektedir.

Öğrenme yeteneği 3-10 yaşları arasında en üst seviyelere ulaşır ancak ömür boyu devam eder.

10-18 ay arasında bebeğin duyguları gelişmektedir. Duygular uzun vadeli bellek ile yakından ilişkilidir.

İlk 10 yıl boyunca müzik, dil eğitimi ve diğer ömür boyu sürecek yetenekler öğrenilmektedir.

Burada kısaca beyinin bölümlerinden de söz etmemiz gerekirse:

Serebral Kortex: Beyinin yüzeyindeki ince kabuktur.
Oksipital Lob:Kafanın arka tarafında yer alır ve görme işlevi ile ilgilidir.
Temporal Lob:Tabanda yer alır. Duyma, konuşma ve dil gelişimi ile ilgilidir.
Parietal Lob:Yanlarda yer alır.Duyusal uyaranlar ile ilgilidir.
Frontal Lob:Alın kısmında yer alır. Konuları değerlendirme ve problem çözme işlevi burada yapılır.
Limbik Sistem: Duygular ve uzun vadeli belleği kontrol eder.
Beyincik:Otomatik hareketleri ve dengeyi kontrol eder.

Tüm bu gelişme sürecinde bebeğin çevresi ve yaşam koşulları önemli rol oynamaktadır. Evdeki sıcak ilişkiler ve mutlu ortam beyin gelişiminde olumlu rol oynayacak, bunun tersi olarak gergin ortam ise olumsuz bir rol oynayacaktır.

Bebeğin ebeveynlerinin ve bakımından sorumlu olan kişilerin beyin gelişiminde rol oynayacakları kaçınılmazdır. Bu sebeple aşağıda dikkat edilmesi gereken birkaç önemli nokta verilmiştir.
Sıcak ve sevecen olmalısınız: Bebekler ve çocuklar ilişkilerinde duygusaldırlar.Bebeğinize sevgi ile yaklaştığınız takdirde sevgiyi öğrenecektir. Bebeğinize gülümseyin, onunla konuşun, ona dokunun, şarkı söyleyin. İhmal edilen bebeklerin beyinlerinin tüm bölgeleri gelişmesini tamamlayamazlar. Ayrıca özellikle ona dokunmakla beynindeki büyüme hormonu salgılanmasını arttırırsınız.Günde 3 kez onbeşer dakiklık hafif masajlar yapın. Konuşurken cildinizin birbirinize temasını sağlayın.

Bebeğinizin çıkardığı seslere, yüz ifadelerine ve hareketlerine karşı duyarlı olun. Bebekler kendilerini ifade etmek için kelimeleri kullanamazlar. Onların kendilerini ifade etme biçimi çıkardıkları sesler, yüz ifadeleri ve hareketleridir. Bunlara karşı duyarlı olup istedikleri yanıtları verdiğiniz takdirde size güvenleri artacaktır. Ağladığında rahatının kaçtığını, acıktığını anlayıp onu doyurun, güldüğünde oyun istediğini anlayıp onunla oynayın.

Bebeğinizle konuşun,hikayeler okuyun, şarkılar söyleyin. Bebeğiniz söylediklerinizin anlamını bilmese bile bu konuşma ve dil öğrenme kapasitesini arttıracaktır. Araştırmalara göre bebeğiyle sık sık konuşan annelerin bebekleri 2 yaşına geldiğinde bebekleri ile seyrek konuşan annelerin bebeklerine oranla 300 kelime daha fazla bilmektedirler. Okuma yetenekleri de gelişmektedir. Çocuğunuza resimli kitaplar okumanız ve ona resimlerde gördüklerini sormanız onun beyin gelişimine olumlu etki yapacaktır.

Belirli kalıplar ve alışkanlıklar oluşturun: Böylece çocuklar ne beklemeleri gerektiğini öğreneceklerdir. Örneğin her gün uyuma vaktinde perdeleri kapatmanız ve ninni söylemeniz onun yatağa girme vaktini öğrenmesini sağlar.Bu tür etkileşimler çocuğa ne yapması gerektiğini tahmin etmeyi öğretecektir.

Çocuğunuzun oyun oynaması, merak etmesi ve keşfetmesi için onu cesaretlendirin. Ona oyun oynarken eşlik edin ve yeni oyunlar öğretin. Biraz daha büyüdüğünde ise arkadaşları ile oynamasını, meraklarını gidermesini mümkün olduğunca engellemeyin.

Seyrettiği TV programları konusunda seçici olun: Küçük çocukların hayal ile gerçek arasındaki farkı yeni yeni öğrenmekte olduğunu unutmayın. Bazı programlar çocuğun kelime hazinesini geliştirebilir ancak bazıları da çocuğun kafasını karıştırır ve korkutur. Bu nedenle çocuğun seyrettiği programlar konusunda seçici olmalısınız. Televizyonu asla bir bebek bakıcısı gibi çocuğunuzu oyalayabilecek bir aracı olarak görmeyin. Bebeklere ve çocuklara asla kontrolsüz televizyon izletmeyin.

TVdeki yetişkin programları bebeklerin beyin gelişimini olumsuz etkilemekte.

Çocuğunuzu disiplinize edin ve bazı limitler koyun!

Çocuğunuzun ihtiyaçlarını dile getirmesine izin verin. Onu dinlerken tarafsız ve olumlu olun. Yapmasını istemediğiniz şeyleri sebepleri ile birlikte sevgi ile anlatmaya gayret gösterin. Bazı davranışlarının diğer insanları da etkileyebileceğini anlatın. Duygularını, hayal kırıklıklarını anlatmalarına yardımcı olun. Olumlu davranışlarını onaylayın. Verdiğiniz görevler de aşırıya kaçmayın.

Her bir çocuğun bir diğerinden farklı olduğunu unutmayın. Her çocuğun kendine özgü bir kişiliği vardır ve büyüme özellikleri de farklıdır. Çocuğunuzu kardeşleri veya başka çocuklarla kıyaslamayın. Kendine özgü kişiliğini yansıtmasına yardımcı olun.

Çocuğunuzu kreş veya anaokuluna vermeniz gerekiyorsa seçimde özenli olun. Bu seçim ailenin en önemli kararlarından biri olacaktır.Çünkü seçtiğiniz kuruluş çocuğunuzun erken beyin gelişiminde çok önemli rol oynayacaktır.Öncelikle çocuğunuzu vermeyi düşündüğünüz merkezi kendiniz görün, değerlendirin.

Son olarak kendinize de özen gösterin. Anne-baba çocuğun yaşamının en önemli parçalarıdır. Bebeğinize tüm ihtiyaçlarını ancak sizler sağlayabilirsiniz. Bu sebeple kendi sağlığınız, mutluluğunuz çok önemlidir. İyi beslenin, gerekli tıbbi kontrollerinizi zamanında yaptırın, egzersiz yapın, dinlenmenize özen gösterin, kendinize de zaman ayırın. Ancak böyle iyi ana-baba olabilirsiniz.

Newsweek’te Yapılan Araştırma

Newsweek’e kapak konu olan araştırmada yaşamın ilk yıllarında kazanılan yaşamsal tecrübelerin bütün hayatımızı nasıl etkilediği anlatılıyor.
Beyin gelişimi bir çocuğun genetik özelliklerini (bunlara müdahele edemiyoruz) ve deneyimlerle kazanılmış özelliklerin arasında var olan karmaşık ilişkilerle gerçekleşir. Bilim adamları beyin gelişiminin en önemli kısımının ilk 6 yıl içinde gerçekleştiğini söylüyorlar.
Bir bebek doğmadan önce beyin hücreleri ve neronlar oluşur. Doğumda bir bebeğin beyni bir yetişkinin beyninin % 25′i kadardır. Doğumda beynimizin işlevleri olan düşünme, anımsama, duygusal ve sosyal davranışlar gelişmemiştir. (Early Brain Developmenat and Child Care 1999)
Doğumdan sonra nöronlar arası bağlantılar (synapses) oluşmaya başlar. İlk bir yıl içerisinde milyonlarca bağlantı oluşmuş olur. 2 yaşında bir bebeğin beynindeki bağlantılar bir yetişkin beynindekilerden iki kat daha fazladır. Dışarıdan uyarı almamış nöronlar diğer nöronlarla bağlantıya geçmezler. İlk bağlantılar şekillendiğinde, beyin bu mevcut bağlantıları geliştirmeye başlar. Çocukluk tecrübeleri beynin çalışan devrelerinde hangi hücrelerin kullanılacağında belirgindir. Uyarılmamış ve kullanılmayan hücreler elenirler. Bir bebek 3 yaşına geldiğinde, beyninin fiziksel büyümesinin % 90′ını tamamlanmıştır.(Gogtay 2004) Yaşamın ilk 10 yılında iyi uyarılmış nöral bağlantılar büyürler, kuvvetlenirler, daha iyi organize olurlar.. 3-6 yaş arası nöronlar arasındaki bağlantıların en üst seviyede gerçekleştiği dönemdir. (Shore1997)Çocukluk döneminin geçtiği yaşam ve çevre koşulları beyin işlevselliğini olumlu veya olumsuz etkilediği, oyun oynamayan ve çok az dokunulan çocuklarda beyin gelişiminin akranlarından %20-30 daha az olduğu kanıtlanmıştır. (Shore&Nash)
Aşağıda size beyin gelişimi ile ilgili bilgilerinizi ölçebileceğiniz bir doğru-yanlış testi hazırladık.Bunu konuya bir başlangıç olarak almanızı istiyoruz.

Beyin Hakkında Bildiklerimiz

Doğrular ve Yanlışlar
1. Temel beyin hücre bağlantıları doğumdan önce gerçekleşir. (Doğru)
-  Hamilelik sırasında beynin mimari yapısı şekillenmeye başlar. Bu şekillenme ile oluşan bazı basit beyin fonksiyonları yaşamsal fonksiyonlardır.
-  Hamilelik sırasında genel yapı, donanım oluşmuş olsa bile beynin farklı bölgeleri arasındaki bağlantılar, yazılım şekillenmediği için beyin gelişmemiştir..
-  Beynin gelişme süreci doğumdan sonraki yaşam koşulları, ilişkiler ve tecrübelerle sıkı ilişki içindedir.
-  Diğer bütün organların aksine (örneğin kalp doğumda bütün yaşam boyu sürdüreceği işlevini gerçekleştirir konumdadır) yeni doğmuş bir bebeğin beyni ilerde gerçekleştirebileceği bütün o inanılmaz fonksiyonları yerine getiremez. Bir dizi gelişim basamaklarının aşılması gerekmektedir. Doğumdan sonra var olacak bütün yaşamsal tecrübeler beyin gelişiminin basamaklarını oluşturacaktır.(Annenin hamilelik sırasında yaşayabileceği fizyolojik ve psikolojik rahatsızlıklar, alkol ve/veya uyuşturucu kullanımının bebeğinizin beynine olumsuz etkilerini göz ardı etmeyelim.)

2. Bebekler doğduklarında dünyanın bütün dillerini öğrenme becerisine sahiptirler. (Doğru)
-  Bebekler doğduklarında yalnız bir dil değil dünyanın bütün dillerini öğrenme becerisine sahiptirler. Farklı sesleri, konuşma ve aksan farklarını duyarlar. Bir bebek kendi dilinde olmayan bir heceyi farklı bir ses olarak algılar. Bu farkı 6. ayında duymaya devam eder ama 12. ayda bu farkı algılamaz. (Kuhl)
-  Daha ana karnındayken bile annenin farklı duygular yansıtan seslerine göre tepkiler verebilmektedirler.
-  6-12 ay arasında bebeklerin ana dilleri diğer dillere göre daha belirgindir.

3. 3 Yaşında bir bebeğin beyni maksimum yoğunlukta beyin hücre bağlantılarına (synapses) sahiptir. (Doğru)
-  Beynin karmaşık ağ oluşumu bütün bir ömür boyu sürmez. Bağlantı miktarı doruğa ulaştığında durur ve eleme/ budama dönemi başlar. Bağlantı miktar ve yoğunluğu azalmaya ve bir yetişkinin sahip olduğu seviyeye inmeye başlar.
-  İnsanlarda beyin hücre bağlantılarının elenme ve azalma dönemi 3 yaş civarında başlar ve 16 yaşa kadar devam eder.

4. 3 yaşa kadar olan dönem beyin gelişimi için en önemli yıllardır. 3 yaşından sonra iş işten geçmiş olacaktır.. (Yanlış)
-  Bu yazıyı okuyor, yeni bir şeyler öğrenmeye çalışıyorsunuz değil mi?…
-  Özellikle anne-çocuk ilişkilerini inceleyen psikolojik araştırmalara baktığımızda yaşamın ilk üç yılının sağlıklı bir psikolojik gelişmenin temelini oluşturduğunu biliyoruz. Beyin gelişimi araştırmalarını incelediğimizde ise ilk üç yılın öğrenmenin temelini oluşturduğunu görüyoruz.
-  Öğrenmenin büyüme süreciyle devam ettiğini bildiğimize göre beyin gelişiminin ilk üç yılda tamamlandığını asla söyleyemeyiz.(Nelson,2000)

5. Doğru beslenme sağlıklı bir beyin gelişimi için gereklidir. (Doğru)
-  Doğru beslenme hamilelik sürecinde çok önemlidir. Annelerin folik asit ve demir gereksinimleri vardır.Bebeklerin doğumdan sonra demir gereksinimleri devam eder.Demir oksijen taşıyıcı olan ve beyin gelişimi için zorunlu olan alyuvarlara gereklidir.
-  Anne sütü beyin gelişiminde önemli her besini içerir. Bazı araştırmalar anne sütüyle beslenen bebeklerde mamayla beslenenlere göre daha yüksek IQ seviyesi belirlemiştir.

6. Yeni doğmuş bir bebeğe kitap okumanız onun ilerde okumayı daha kolay öğrenmesine yardımcı olacaktır. (Yanlış)
-  Dil açısından zengin bir ortam yaratmanızın önemini kavramalısınız. Okumak bunu yalnızca bir yoludur. Konuşmak, şarkı söylemek, müzik dinlemek vs. de diğerleri.
-  Chicago’da 20 aylık bebeklerle yapılan bir çalışma konuşkan olan bir annenin bebeğinin konuşkan olmayan bir annenin bebeğinden 131 tane daha fazla sözcük bildiğini,2 yaş civarında ise 295 sözcüklük bir fark oluştuğunu ortaya koymuştur. Burada sözü edilen gerçek konuşma ortamıdır, televizyon değil. (Begley,1997) Sözcüklerle erken tanışan ve çok fazla diyalog içeren ortamlarda büyüyen çocukların ilkokul başarılarının daha yüksek olduğu gözlenmiştir.

7. Beyin hakkında bildiklerimiz genellikle insan değil hayvan beyni üzerine yapılan araştırmaların sonuçlarıdır ve bu araştırmalar bu güne kadar yeterince değerlendirilememiş veya yanlış anlaşılmıştır. (Doğru)
-  Özellikle maymunlar ve farelerle başlayan çalışmalar gelişen teknoloji sayesinde artık insanlarla yapılan çalışmalar olmuştur. Ve evet anne ve babaların, çevre koşullarının, yaşam standartlarının beyin gelişimindeki önemli payları yapılan son çalışmalara kadar belirgin olamamıştır.

Popülerlik: 83%

İlgili Başlıklar

• Bebeğinizin Yaz Güvenliği için 4 Önlem
• Anne Sütü
• Bebeklerde diş gelişimi
• Bebeklerde uyku düzeni
• Bebek Giysilerini Yıkamak İçin 6 Öneri